Tesbih terminolojisinde “Osmanlı Sıkması” veya “Faturan Sıkma Kehribar” olarak isimlendirilen materyal, isminin yarattığı algının aksine doğal bir kehribar türü değildir. Bu malzeme, kimya biliminin erken dönem sentetik polimer devriminin bir ürünü olup, 1907 yılında Belçika asıllı Amerikalı kimyager Leo Baekeland tarafından formülize edilen ve ilk termoset plastik olan “Bakalit” (Bakelite) ailesinden gelmektedir. Fenol (karbolik asit) ve formaldehit kimyasallarının katalizörler eşliğinde vakum altında kaynatılıp yoğuşturulmasıyla elde edilen bu yapı, 1910’lu yıllarda devrimsel bir yalıtım ve süs eşyası malzemesi olarak endüstriye giriş yapmıştır.
Almanya’nın Hamburg kentinde faaliyet gösteren Heinrich Traun & Son firması, Bakalit formülünü estetik amaçlarla modifiye ederek döküm fenolik reçine üretmiş ve I. Dünya Savaşı yıllarında “Faturan” ticari markasıyla piyasaya sürmüştür. Faturan, özellikle Orta Doğu ve Osmanlı pazarına ihraç edilmiş, doğal kehribarın yüksek maliyetine alternatif bir mücevher ve tesbih malzemesi olarak hızla benimsenmiştir. Söylentilere göre II. Dünya Savaşı sırasında Hamburg’daki fabrikaların bombalanması ve savaşın yarattığı hammadde krizleri sebebiyle orijinal Faturan’ın üretim formülü kaybolmuştur. Formülün kaybolması ve üretiminin durması, günümüzde orijinal bir Faturan veya Osmanlı sıkması tesbihin antika değerini olağanüstü boyutlara ulaştırmış, kondisyonuna göre 80.000 TL gibi rakamlarla el değiştirmesine zemin hazırlamıştır.
Osmanlı sıkması ve Faturan materyalini diğer sıradan plastiklerden ayıran en büyüleyici kimyasal süreç, malzemenin “renk alma” kapasitesidir. Fenol-formaldehit yoğuşması sırasında hamurda kalan serbest fenol kalıntıları, çevresel oksijen ve ultraviyole (UV) ışığa maruz kaldıkça yavaş ve geri döndürülemez bir oksidasyon reaksiyonuna girer. Bu reaksiyon sonucunda ortaya çıkan ve pH 6.8’in üzerinde parlak kırmızı bir renk alan “Aurin” adlı kimyasal bileşen, malzemenin yüzeyden merkeze doğru koyu kırmızı (cherry amber) veya şarap rengine dönüştürmesine neden olur. İlk döküldüğünde sarı, bal rengi, yeşil veya tamamen şeffaf olan bir Faturan tesbih, on yıllar süren bu kimyasal oksidasyon sonucunda koyu vişne çürüğü tonlarına bürünür.
Antika bir Faturan tesbihin orijinalliği değerlendirilirken ustaların mikroskobik düzeyde aradığı üç temel özellik bulunur. Birincisi, fenolik döküm hamurunun laboratuvarda karıştırılması esnasında oluşan ve ışık altında bakıldığında görülen, tesbih habbelerinin içine hapsolmuş “hare” ve “damar” yapılarıdır. İkincisi, malzemenin muazzam yoğunluğundan kaynaklanan ve çekim esnasında taneler birbirine çarptıkça duyulan derin, “tok” akustik sestir. Üçüncüsü ise ısı testidir. Habbe sıcak suya maruz bırakıldığında veya yoğun bir şekilde sürtüldüğünde, formülündeki bileşenlerin uyarılmasıyla ortamda hafif bir fenol (eski okul laboratuvarı veya karbolik sabun) ve formaldehit kokusu açığa çıkar. Günümüzde bu özellikleri taşıyan ve habbelerinde çatlak veya onarım bulunmayan tesbihler, malzemenin yüksek estetiği ile tarihsel gizemini birleştiren paha biçilmez nadidelerdir.
